နိုင္ငံေရးမွာ ဆုတ္ရမဲ့ အခ်ိန္ တက္ရမဲ့ အခ်ိန္ဆိုတာရွွိပါတယ္။ ဘယ္ဝါဒပဲက်င့္သုံး က်င့္သုံး ပါ။ ဒီမိုကေရစီအေရး ၊ လူ႔အခြင့္ေရး ၊တိုင္းရင္သားအေရး ေခါင္းစဥ္နဲ႔ပဲျဖစ္ျဖစ္ ဓနရွင္ေတာ္လွန္ေရး ပဲျဖစ္ျဖစ္ပါ ။

ေမာ္စီတုန္းကိုယ္တိုင္လည္း တ႐ုတ္ျပည္အခက္ေတြ႕ေနခ်ိန္မွာ အေမရိကန္သမၼတရစ္ခ်တ္နစ္ဆင္နဲ႔ ေတြ႕ တုန္း ရီပတ္ပလစ္ကန္ ပါတီကို ႀကိဳက္တယ္လို႔ေျပာဖူးသလို ၊ လီနင္လည္း တက္လာခါ စတုန္းက ဂ်ာမန္နဲ႔ သူ႔ရဲ့အေပါင္းပါေတြကို အေလၽွာ့ေပး၊စစ္ေလ်ာ္ ေၾကး ေပးေစ့စပ္ခဲ့ဖူးပါတယ္ ။


လီနင္ကေတာ့ ေဘာ္ရွီဗစ္ေတြတက္လာစ အာဏာစရေတာ့ တိုင္းျပည္မွာျပႆနာေတြမ်ား စြာရွိေနတဲ့အတြက္ ပထမကမၻာစစ္ထဲ ႐ုရွားပါ၀င္ေနမွုကိုအဆုံးသတ္လို္တာေၾကာင့္ျဖစ္ပါတယ္ ။


Brest- Litovsk စာခ်ဳပ္ဟာ ႐ုရွားရဲ့ ေဘာ္ရွီဗစ္အစိုးရနဲ႔ ဥေရာပစင္ထရယ္ပါဝါ အုပ္စုအၾကား ( ဂ်ာမနီ ၊ ၾသစႀတီးယား -ဟန္ေဂရီ ) ၊ဘူေဂးရီးယားနဲ႔ေအာ္တိုမင္ အင္ပါယာတို႔ အၾကားခ်ဳပ္ဆိုခဲ့တာျဖစ္ပါတယ္။ ေအာက္တိုဘာေတာ္လွန္ေရးၿပီးစ ၁၉၁၈ မတ္လ ၃ ရက္ေန႔မွာ ခ်ဳပ္ဆိုခဲ့တာပါ ။


စာခ်ဳပ္ေၾကာင့္ ႐ုရွားအေနနဲ႔ ပထမကမၻာစစ္ထဲမွာ ပါ၀င္ေနမွုအဆုံး သတ္ခဲ့ရတာျဖစ္သလို ဂ်ာမနီ ၾသစႀတီးယားအုပ္စုရဲ့႐ုရွားပင္မနယ္ေျမအထိၿခိမ္းေျခာက္လာနိုင္မွုအေပၚကင္းလြတ္ခြင့္လည္းရခဲ့ပါတယ္။ အဲဒီလိုကင္းလြတ္ခဲ့ရေပမဲ့ ေပးဆပ္လိုက္ရတာကေတာ့ နည္းလွတာ မဟုတ္ပါဘူး။စာခ်ဳပ္မခ်ဳပ္ခင္ ၁၉၁၇ေရွ႕ပိုင္းကာလေတြ က သိမ္းထားခဲ့တဲ့ ေဘာ္လတစ္ေဒသကလစ္သူေရးနီးယား ၊ လတ္ဗီးယား ၊ ေဘလာ႐ုစ္ အက္စတိုးနီးယား ၊ တို႔ကိုဂ်ာမနီကို ေပးလိုက္ရသလို ၊ ေတာင္ေကာ့ေကးဆပ္ေဒသ က ကားေအာစ ဘတ္လို နယ္ေတြကိုလည္း တူရကီ ( ေအာ္တိုမင္ အင္ပါယာ ) ကိုေပးလိုက္ရပါတယ္။ ဒါ့အျပင္ ယူကရိန္းရဲ့ လြတ္လပ္ေရးကို အသိအမွတ္ျပဳခဲ့ရသလို၊ ပိုလန္ ကိုယ္စားလွယ္ေတြနဲ႔ ပိုလန္နိုင္ငံ တည္ရွိမွုကိုလည္း အသိမွတ္ျပဳရပါ တယ္။ ဒါ့အျပင္ ဂ်ာမနီကို စစ္ေလ်ာ္ေၾကးအျဖစ္ ေရႊဒဂါၤး ၆ ဘီလီယံကို ဂ်ာမန္ ေတြကို ေပး ေလ်ာ္ဖို႔သေဘာတူရပါတယ္။ ဒါဟာ သာမန္ထက္လြန္ကဲတဲ့ စစ္ေလ်ာ္ေၾကးျဖစ္ တယ္ဆိုၿပီး ေနာက္ပိုင္းမွာ ဂ်ာမန္ သမိုင္း ပညာရွင္ျဖစ္လာတဲ့စပန္ဆာ တကၠာကမွတ္ခ်က္ျပဳ ခဲ့ရပါတယ္ ။


အဲဒီစာခ်ဳပ္ခ်ဳပ္ဆိုၿပီး တစ္ႏွစ္အၾကာမွာေတာ့ ဂ်ာမန္ေတြအေနနဲ႔ ပထမကမၻာစစ္ရွုံးလို႔ ဗာဆိုင္းစာခ်ဳပ္အရ စစ္ေလ်ာ္ေၾကားေတြ ေပးရပါတယ္။အဲဒီလိုစစ္ေလ်ာ္ေၾကးေတြ ေပးရတာ မ်ားျပားလြန္းၿပီး သူတို႔အတြက္ဝန္ပိလြန္းတယ္လို႔ ဆိုခဲ့ၾကေပမဲ့႐ုရွားေတြေပးလိုက္ရ သေလာက္မမ်ားျပားဘူးလို႔ အကဲခတ္ေတြက သုံးသပ္ခဲ့ၾကပါတယ္ ။


ဒါေပမဲ့ Brest- Litovsk စာခ်ဳပ္ခ်ဳပ္ဆိုၿပီး တစ္ႏွစ္အၾကာမွာ ဂ်ာမန္ေတြစစ္ရွံုးသြားတဲ့အတြက္ ႐ုရွားအေနနဲ႔  ေဘလာ႐ုစ္ ၊ လတ္ဗီးယား ၊ယူကရိန္း၊အက္စ္တိုးနီးယားနယ္ေတြနဲ႔ပတ္သက္လို႔ျပန္လည္ တင္ျပေတာင္းဆိုခြင့္ေတြရရွိခဲ့ပါတယ္ ။


လီနင္အေနနဲ႔ ဘာေၾကာင့္ ဒီေလာက္ ေပးဆပ္ၿပီးၿငိမ္းခ်မ္းေရးလုပ္ခဲ့ သလဲဆိုတာအေၾကာင္းရွိပါတယ္။ ဒါကေတာ့ လီနင္ရဲ့ ေဘာ္ရွီဗစ္ေတြ အာဏာရလာခ်ိန္မွာ ႐ုရွားအေနနဲ႔ အေတာ္ေလးကို အေျခေနဆိုးရြား ေနခဲ့ကာ ျပည္တြင္းစစ္ကလည္း ရွိေနခဲ့တာေၾကာင့္ျဖစ္ပါ တယ္။ တိုင္းျပည္ကလည္း စီးပြားေရးက အရမ္းက်ေန ၊စားေရရိကၡာ ကလည္း ရွားပါးေနခဲ့တဲ့ အခ်ိန္ျဖစ္ပါတယ္ ။


တစ္ကယ္ေတာ့႐ုရွားသမိုင္းကိုျပန္ၾကည့္ရင္ေအာက္တိုဘာေတာ္လွန္ ေရးမတိုင္ခင္ႏွစ္ေပါင္း ၂၀၀ ေက်ာ္ ၃၀၀ ေလာက္ကတည္းက ကမၻာ့အက်ယ္ျပန႔္ဆုံးနဲ႔သယံဇာတအေပါႂကြယ္ဆုံးနယ္ေျမေတြကို ႐ုရွားနိုင္ငံကပိုင္ဆိုင္ေနၿပီျဖစ္ပါတယ္။ နန္းစြန႔္ခဲ့ရတဲ့ ဇာဘုရင္ နီကိုးလပ္စ (၂) အဖို႔ကေတာ့ သူနန္းတက္ၿပီး ၁၉၁၃မွာ ရိုမန္ေနာ့ဗ္ မင္းဆက္ရဲ့ႏွစ္သုံးရာျပည့္ အခမ္းနားကို က်င္းပနိုင္ခဲ့တဲ့ ဘုရင္တစ္ပါလည္းျဖစ္ပါတယ္ ။


အလယ္ဥေရာပကေန အာရွအေရွ႕စြန္း ပစိဖိတ္ သမုဒၵရာအထိ ၊ ေတာင္ဘက္မွာဆိုရင္အာဖဂန္နစၥတန္ နယ္စပ္အထိက်ယ္ျပန႔္တဲ့အင္ပါယာကိုလည္းပိုင္ဆိုင္ခဲ့တဲ့မင္းဆက္ေတြျဖစ္ပါတယ္။ကမၻာ့ကုန္းေျမအစိတ္ အပိုင္းရဲ့ ၆ ပုံတစ္ပုံကိုပိုင္ဆိုင္ၿပီး မတူညီတဲ့ မ်ိဳးႏြယ္စုေတြ တစ္ရာအထက္ရွိၿပီး လူဦးေရ သန္း ၁၅၀ ေလာက္ရွိ တဲ့နိုင္ငံက နိုင္ငံအရြယ္အစားနဲ႔ ရွိတဲ့ျပည္သူနဲ႔ဆိုရင္ ေတာ္ေတာ္ေလးကိုျပည္သူေတြစိတ္ခ်မ္းသာကိုယ္က်န္းမာစြာနဲ႔ေနထိုင္နိုင္ရမဲ့တိုင္းျပည္ျဖစ္ပါတယ္။ဒါေပမဲ့႐ုရွားအင္ပါယာဟာအျမဲတင္းမာမွုေတြရွိေနခဲ့တဲ့နိုင္ငံျဖစ္ပါတယ္။ ရိုမာေနာ့ဗ္မင္းဆက္ ႏွစ္၃၀၀ ျပည့္အခမ္းနားကို က်င္းပနိုင္ခဲ့တဲ့ ဇာဘုရင္ဟာ ေနာက္ ၅ ႏွစ္အၾကာမွာေဘာ္ရွီဗစ္ေတြရဲ့ သတ္ျဖတ္ျခင္းကိုခံခဲ့ရပါတယ္ ။


အမွန္စစ္စစ္႐ုရွားအင္ပါယာဟာအက်ယ္ျပန႔္ဆုံးအင္ပါယာျဖစ္ေနခဲ့ ေပမဲ့ လြဲမွားတဲ့စီမံခန႔္ခြဲမွုေတြ အမွုထမ္းအရာထမ္းေတြရဲ့ အာဏာယစ္မူးမွုေတြေၾကာင့္တိုးတက္မွုရွိတဲ့နိုင္ငံေတာ့ျဖစ္မေနခဲ့ ပါဘူး။ ၁၉၀၅ ခုနစ္မွာျဖစ္ပြားတဲ့႐ုရွား -ဂ်ပန္စစ္ပြဲမွာ ႐ုရွားစစ္ရွံုး ခဲ့ရတာ ကိုၾကည့္ရင္ ၁၈၇၀ ခုနစ္မွစခဲ့တဲ့ ဂ်ပန္ပေဒသရာဇ္ေတြရဲ့ ေမဂ်ီျပဳျပင္ေျပာင္းလဲေရးေလာက္ေတာင္႐ုရွားနိုင္ငံရဲ့ အေနထားက အင္အားမရွိခဲ့တဲ့ ပုံေပါက္ေစပါတယ္။  ႐ုရွား - ဂ်ပန္စစ္ပြဲအၿပီးမွာျဖစ္ ခဲ့တဲ့ လူထုလွုပ္ရွားမွုေၾကာင့္ ဇာဘုရင္ဟာ ဒူးမားလႊတ္ေတာ္ မွာ အရပ္သား အခ်ိဳ႕ကို ပါ၀င္ခြင့္ ေပးလာရပါတယ္။ ဒါေပမဲ့ ဇာဘုရင္ ဟာ ျပဳျပင္ေျပာင္းလဲမွုေတြ ဆက္မလုပ္ခဲ့ပါဘူး။ စစ္တပ္ကလည္း ေခတ္မွီစစ္တပ္အျဖစ္ ရွိမေနပါဘူး။ကုန္ထုတ္ လုပ္မွုကလည္း တိုးတက္မလာပါဘူး ။


အက်ိဳးဆက္ကေတာ့ စီးပြားေရးက်ပ္တည္းလာၿပီး လယ္သမား ၊ အလုပ္သမားေတြရဲ့ဆႏၵဳျပမွုေတြနဲ႔ အခ်ိဳ႕နဲ႔စတင္ရင္ဆိုင္လာရ ပါတယ္။ အဲဒီလို အေနထားမွာပဲ ပထမကမၻာစစ္ျဖစ္လာေတာ့  စစ္ပြဲထဲဝင္ဖို႔ဆုံးျဖတ္ခဲ့တာျဖစ္ပါတယ္။ပထမပိုင္းမွာေတာ့ ႐ုရွားညီညြတ္မွုကသိပ္ေတာ့မသိသာ ေသးပါဘူး။ စစ္မွုထမ္းဖို႔ လိုအပ္ခ်က္ေတြအတြက္လယ္သမား၊အလုပ္သမားေတြက ႐ုရွားအလံေတြ ကိုင္စြဲလို႔ အမ်ိဳးသားေရးအရစစ္မွုထမ္းေပးၾက ပါတယ္။ ဒါေပမဲ့ စက္႐ုံေတြက အလုပ္သမားေတြ စစ္မွုထမ္းဖို႔သြားေန တုန္း စက္႐ုံ၊ အလုပ္႐ုံေတြမွာ ကုန္ထုတ္လုပ္ဖို႔အတြက္ လုပ္သားရွားပါးမွုနဲ႔ ရင္ဆိုင္လာရသလို ၊ စိုက္ပ်ိဳးသီးႏွံထုတ္လုပ္မဲ့လယ္သမားေတြ လည္း ရွားပါးလာပါတယ္။ စစ္တိုက္တာၾကာလာတာနဲ႔အမၽွသိသာလာတဲ့သေဘာပါ။ တန္းနင္းဘက္ခ့္မွာ ျဖစ္တဲ့ စစ္ပြဲမွာ ႐ုရွားရဲ့ အဓိက တပ္မႀကီးႏွစ္ခုစလုံးဆုံးရွံုးခဲ့ရပါတယ္။ စစ္သည္အင္အား ၂သိန္းခြဲ ေလာက္ဆုံးရွံုးခဲ့ပါတယ္။ အဲဒီဆုံးရွံုးမွုေၾကာင့္ ဂ်ာမန္ေတြအေနနဲ႔အေရွ႕ဥေရာပနဲ႔ ျပင္သစ္တို႔ကို ပိုမိုၿခိမ္းေျခာက္လာနိုင္ခဲ့ပါ တယ္။႐ုရွားျပည္တြင္းမွာေတာ့ စစ္ပြဲကလည္း အေျခမလွ စိုက္မဲ့သူ ပ်ိဳးမဲ့သူရွားလာစားေသာက္ကုန္ေတြ ေစ်းတက္ ဆိုတဲ့အေျခေနမ်ိဳးကို ရင္ဆိုင္ လာရတာပါ ။


၁၉၁၅ မွာေတာ့ ႐ုရွားထိန္းခ်ဳပ္ထားတဲ့ ပိုလန္အပိုင္း လစ္သူေရးနီးယား နဲ႔လတ္ဗီးယားရဲ့ အစိတ္အပိုင္းေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားဟာ ဂ်ာမန္ေတြရဲ့ စီးနင္းမွုကိုခံလိုက္ရပါတယ္။၁၉၁၆ မွာ ၾသစႀတီးယားအစိတ္ အပိုင္း တစ္ခ်ိဳ႕ကို ျပန္လည္စီးနင္းလာနိုင္တဲ့အထိ႐ုရွားအေျခေနေကာင္း လာ ေပမဲ့ ျပည္တြင္းမွာေတာ့ငတ္မြတ္ေခါင္းပါးမွုနဲ႔အတူ ပုန္ကန္မွုေတြနဲ႔ စတင္ရင္ဆိုင္လာရပါတယ္။ ၁၉၁၆ေရာက္လာေတာ့ အနည္း ဆုံး စစ္သည္ ၁၇ သိန္းဟာ စစ္ပြဲအတြင္းမွာေသဆုံးခဲ့ရၿပီျဖစ္သလို ၅ သန္းေလာက္ဟာလည္း စစ္ပြဲမွာ ဒဏ္ရာေတြရရွိခဲ့ပါၿပီ။ ငတ္မြတ္ ေခါင္းပါးမွုနဲ႔ အဲဒီလိုအေျခေနေတြဟာ ဇာဘုရင္ကို ပုန္ကုန္ဖို႔ လုံေလာက္တဲ့ အေၾကာင္းအရာေတြ ျဖစ္လာေစခဲ့ပါတယ္။ စစ္ပြဲအေစာပိုင္းတုန္းကတက္ႂကြခဲ့တဲ့ အလုပ္သမားလယ္သမားေတြ ကလည္း တက္ႂကြမွု မရွိေတာ့ပါဘူး။အဲဒီအခ်ိန္မွာပဲျပည္ေျပး အျဖစ္ရွိေနတဲ့ လီနင္ဟာ ႐ုရွားကိုျပန္ေရာက္လာမင္ရွီဗစ္ေတြနဲ႔ေပါင္းၿပီး ေအာက္တိုဘာေတာ္လွန္ေရးျဖစ္လာခဲ့ တာျဖစ္ပါတယ္။တကယ္ေတာ့ လီနင္လက္ထဲေရာက္လာတဲ့ ႐ုရွားဟာ တကယ့္ကိုအခြံသက္သက္လို႔ဆိုနိုင္တဲ့အေျခေနပါ ။


ေအာက္တိုဘာေတာ္လွန္ေရးတုန္းကမဟာမိတ္ေတြျဖစ္ခဲ့တဲ့ ၀ိွုက္ေတြ ( မင္ရွီဗစ္ ) ေတြနဲ႔လည္း ေဘာ္ရွီဗစ္ေတြကဆက္လက္တိုက္ခိုက္ရတဲ့ အေျခေနေတြၾကဳံေနပါတယ္။မင္ရွီဗစ္ေတြက ေဂ်ာ္ဂ်ီယာနဲ႔ယူကရိန္း ေဒသေတြမွာ အားေကာင္းၿပီး ႐ုရွားရဲ့ တည္ၿငိမ္မွုကိုၿခိမ္းေျခာက္ နိုင္တဲ့အတြက္ျဖစ္ပါတယ္ ။


တဘက္မွာလည္း ျပန္လည္ထူေထာင္ေရးအေျခေနနဲ႔ကိုယ့္အင္အားကိုျပန္တည္ေဆာက္ဖို႔က လိုအပ္ေနပါတယ္ျပည္တြင္းညီညြတ္မွုအတြက္လည္းတည္ေဆာက္ရင္းနဲ႔ပါ။အဲဒီအခ်ိန္မွာပဲဂ်ာမန္အုပ္စုေတြနဲ႔ ၿငိမ္းခ်မ္းေရးစကားေျပာဖို႔ ျဖစ္လာခဲ့တာျဖစ္ပါတယ္ ။


ေအာက္တိုဘာ ေတာ္လွန္ေရးၿပီးၿပီးခ်င္း ၁၉၁၇ ေအာက္တိုဘာ ၂၆ မွာ လီနင္အေနနဲ႔ဆီုဗီယက္ အလုပ္သမား ၊လယ္သမား စစ္သားကြန္ ကရက္ မွာ ၿငိမ္းခ်မ္းေရးကိုေၾကျငာခဲ့ပါတယ္။ အဲဒီေၾကျငာခ်က္က ေတာ့ ႐ုရွားပါ၀င္ေနတဲ့ ပထမ ကမၻာစစ္ကေနခ်က္ျခင္းထြက္ ဖို႔အတြက္ ၿငိမ္းခ်မ္းေရးစကားေျပာဖို႔ျဖစ္ပါတယ္ ။


၁၉၁၇ ဒီဇင္ဘာမွာ ႐ုရွားနဲ႔ CentralPower အုပ္စုေတြအၾကား ျဖစ္ ပြားေနတဲ့တိုက္ပြဲေတြကိုရပ္ၿပီး ၿငိမ္းခ်မ္းေရးစကားစေျပာခဲ့ပါတယ္။ လီနင္ကကြန္ကရက္မွာ ႐ုရွားပင္မနယ္ေျမေတြမေပးရရင္ၿပီးေရာ က်န္တာဘာေတြပဲေပးခဲ့ေပးခဲ့ ၿငိမ္းခ်မ္းေရးခ်က္ျခင္းလုပ္ဆိုတဲ့ အဆိုကိုေဘာ္ရွီဗစ္အုပ္စု ထိပ္တန္းေခါင္းေဆာင္အခ်ိဳ႕ကလက္မခံ ခဲ့ပါဘူး။ လီနင္ရဲ့အယူအဆကေတာ့ႏုနယ္လွတဲ့ ေဘာ္ရွီဗစ္ အစိုးရအေနနဲ႔စစ္တိုက္မဲ့အစားျပည္တြင္းမွာ ကိုယ့္အင္အားကိုယ္ ျပန္လည္တည္ေဆာက္ဖို႔ နဲ႔ညီညြတ္မွုကို တည္ေဆာက္ထားဖို႔ ဆိုတဲ့ အယူအဆပဲျဖစ္ပါတယ္။ အခ်ိန္တန္မွကိုယ့္အင္အားနဲ႔ တျခားနယ္ ပယ္ေတြကို ျပန္လည္ရယူ လႊမ္းမိုးဆိုတဲ့ အယူအဆပါ ။


ပထမေတာ့ ဒီအတိုင္းသြားေဆြးေႏြးၾကပါတယ္။ လီနင္ရဲ့ အယူအဆေတြမပါပဲအနည္းငယ္တင္းမာတဲ့ အုပ္စုေတြရဲ့သေဘာအတိုင္းအေဒါ့ဂ်ိဳဖ့္ဦးေဆာင္ၿပီးသြားေဆြးေႏြးပါတယ္။မေအာင္ျမင္ပါဘူး။ဂ်ာမနီဦးဆာင္တဲ့Central Power အုပ္စုေတြက  အေပၚမွာေဆြးေႏြးလိုက္ မေအာင္ျမင္လိုက္ျဖစ္လာတဲ့အခါမွာ ဂ်ာမန္အုပ္စုဝင္ေတြကေဆြးေႏြးပြဲေတြကေန ျပန္လည္ထြက္ခြာဖို႔ ဆုံးျဖတ္ပါတယ္။ ၁၉၁၇ ဒီဇင္ဘာမွာပါ ။


ေဆြးေႏြးပြဲမေျပလည္လို႔ စစ္ျပန္တိုက္ရမဲ့ အေျခေနမွာရွိေနပါတယ္။တစ္ကယ္လို႔ ႐ုရွားသာ စစ္ျပန္တိုက္ရရင္ နဂိုကတည္းကနလံမထူျဖစ္ ေနတဲ့နိုင္ငံက ပိုဆိုးသြားနိုင္သလို ဂ်ာမန္ေတြက႐ုရွားကိုသာရ သြားရင္လည္းပထမကမၻာစစ္ လမ္းေၾကာင္းကတစ္မ်ိဳး ေျပာင္း သြားနိုင္တဲ့ အေျခေနပါ။အဲဒီအခ်ိန္မွာပဲ အေနာက္ဥေရာပ စစ္မ်က္ႏွာမွာေတာ့ အဂၤလိပ္စစ္တပ္ေတြလည္းအနည္းငယ္ေတာ့ အေျခေနေကာင္းလာနိုင္တဲ့အေျခေနပါ ။


ေဆြးေႏြးပြဲပ်က္မလို ျဖစ္သြားၿပီး စစ္ျပန္တိုက္မလိုျဖစ္ေနတဲ့ အေျခေနမွာ႐ုရွားဘက္ကေနာက္တစ္ခါ စကားထပ္ေျပာဖို႔ ကမ္းလွမ္းပါတယ္ဒီတစ္ခါေတာ့႐ုရွားဘက္က ၿငိမ္းခ်မ္းေရးကိုယ္ စားလွယ္ အဖြဲ႕ကို ဦးေဆာင္သူကအနည္းငယ္ေပ်ာ့ေပ်ာင္းဖြယ္ရွိတဲ့ ထေရာ့စကီးပဲျဖစ္ပါတယ္။ ဒီတႀကိမ္မွာေတာ့စစ္ပန္း ေနၿပီျဖစ္တဲ့ ေဘာ္ရွီဗစ္ေတြကလည္း လီနင္ရဲ့ အယူအဆကိုလက္ခံလိုက္ပါတယ္ ။


ဒါေၾကာင့္ပဲ ဂ်ာမန္အုပ္စုဝင္ေတြနဲ႔စစ္ေျပၿငိမ္းေရးစာခ်ဳပ္ ခ်ဳပ္ဆိုနိုင္ခဲ့တာျဖစ္ပါတယ္။ စစ္ေလ်ာ္ေၾကးေပးရတဲ့ပမာဏမ်ားခဲ့ေပမဲ့ ဂ်ာမန္အုပ္စုဝင္ေတြနဲ႔ စစ္မတိုက္ရေတာ့တဲ့အတြက္ မင္ရွီဗစ္ေတြနဲ႔ ျပည္တြင္းစစ္ကို အၿပီးသတ္ တိုက္ခိုက္ဖို႔အတြက္ေဘာ္ရွီဗစ္ေတြအတြက္ အခြင့္ေရးရသြားခဲ့ပါတယ္ ။


ျပည္တြင္းစစ္အဆုံးသတ္အၿပီးတႏွစ္အၾကာမွာေတာ့ ဂ်ာမန္ေတြက အဂၤလိပ္အုပ္စုကိုစစ္ရွုံးလို႔ ဗာဆိုင္းစာခ်ဳပ္ခ်ဳပ္ဆိုခ်ိန္မွာ ယခင္ေပးလိုက္ရတဲ့ေဘာ္လတစ္ေဒသေတြျဖစ္တဲ့ အက္စတိုးနီးယား ၊ ဖင္လန္ ၊ လတ္ဗီးယား ၊ ယူကရိန္းပိုလန္ရဲ့႐ုရွားထိန္းခ်ဳပ္ခဲ့တဲ့အပိုင္းေတြကိုျပန္လည္တင္ျပေတာင္းခံ ခြင့္ရခဲ့ပါတယ္။ ၁၉၂၁ မွာေတာ့ျပည္တြင္းစစ္ကိုလုံးဝခ်ဳပ္ၿငိမ္းနိုင္ခဲ့ၿပီး၊ ၁၉၂၃ မွာ ဆိုဗီယက္ျပည္ေထာင္စုကိုျပန္လည္ထူေထာင္နိုင္ခဲ့ပါတယ္ ။


အဲဒီကေနဆက္လို႔ ေနာက္ထပ္ ၂၅ ႏွစ္အၾကာမွာဆိုဗီယက္တပ္နီေတာ္ေတြဟာ ဒုတိယကမၻာစစ္ကို အနိုင္တိုက္နိုင္ခဲ့သလိုတစ္ခ်ိန္က မတန္တဆ အက်ပ္ကိုင္ခဲ့တဲ့ ဂ်ာမန္ေတြကိုတိုင္းျပည္တျခမ္းနင္းၿပီး ( ဒုတိယ ကမၻာစစ္အၿပီး အေရွ႕ဂ်ာမနီမွာကြန္ျမဴနစ္ဝါဒက်င့္သုံးၿပီးဆိုဗီယက္ ၾသဇာသက္ေရာက္ ) ဂ်ာမနီႏွစ္နိုင္ငံမေပါင္းစည္းခင္ ႏွစ္ေပါင္း ၄၅ ႏွစ္ေက်ာ္ၾကာၾသဇာလႊမ္းမိုးနိုင္ခဲ့ပါတယ္။ ဒါဟာသမိုင္းကြင္းဆက္အရ လီနင္အေနနဲ႔နိုင္ငံေရးအရ ၊ စစ္ေရးအရ ဂ်ာမန္ အုပ္စုေတြကို တစ္ခ်က္ဆုတ္ေပးခဲ့တာနဲ႔သက္ဆိုင္ပါတယ္။ လီနင္ရဲ့ ေဘာ္ရွီဗစ္ေတြသာ စစ္ဆက္တိုက္ခဲ့မယ္ဆိုရင္ ပထမကမၻာစစ္ရဲ့ ကံၾကမၼာက တစ္မ်ိဳးတစ္ဖုံျဖစ္သြားနိုင္ပါတယ္။လီနင္သုံးခဲ့တာကေတာ့ ေရွ႕ကို အားယူေျပးဖို႔အတြက္ေနာက္ကိုတစ္လွမ္းဆုတ္ခဲ့တဲ့အျမင္က်ယ္တဲ့နည္းဗ်ဴဟာပါ။တိုင္းျပည္အင္အားသည္ျပည္တြင္းမွာသာ ရွိသည္ဆိုတဲ့အခ်က္ကိုအမိအရဆုပ္ကိုင္ခဲ့တာျဖစ္ပါတယ္ ။


လီနင္ရဲ့ ၿငိမ္းခ်မ္းေရးဗ်ဴဟာထဲကေန ႏွစ္ေပါင္းမ်ားစြာ စစ္တိုက္ေနတဲ့ျမန္မာျပည္က တိုင္းရင္းသားလက္နက္ကိုင္ေတြအတြက္ အတုယူနိုင္စရာအခ်က္ေတြလည္းရွိေနပါတယ္။ အခုအခ်ိန္ဟာ ေသနတ္ကိုင္တိုက္ၿပီးလည္းရပ္တည္လို႔ရနိုင္ ၊ ေသနတ္ကိုင္ထားေပမဲ့ အပစ္ရပ္ၿပီးလည္းနိုင္ငံေရးေဆြးေႏြးနိုင္တဲ့ အေျခေနပဲျဖစ္ပါတယ္။ ျပန္ၾကည့္မယ္ဆိုရင္တိုင္းရင္းသား နယ္ေၿမ ေတြအေတာ္မ်ားမ်ားက ႏွစ္ေပါင္းမ်ားစြာ စစ္ပြဲနဲ႔ပဋိပကၡေတြေၾကာင့္ မ်ားစြာဖြံ့ၿဖိဳးမွုနိမ့္ေနတဲ့အခ်ိန္ျဖစ္ပါတယ္ ။


တဘက္မွာလည္းအစဥ္မျပတ္စစ္တိုက္ေနတဲ့ အဖြဲ႕တစ္ခ်ိဳ႕ရဲ့ နယ္ေျမေတြမွာျပန္လည္ထူေထာင္ေရးလို အပ္ေနခ်ိန္ လည္းျဖစ္သလိုတိုင္းရင္းသားအဖြဲ႕အခ်င္းခ်င္းၾကားမွာလည္း အပစ္ရပ္ ၊အပစ္မရပ္ဆိုၿပီးရွိ ေနရာက ညီညြတ္မွုအတြက္ ျပန္လည္စုစည္းရမဲ့အခ်ိန္ျဖစ္ပါတယ္။ မၾကာေသးခင္က က်င္းပခဲ့တဲ့ မိုင္ဂ်ာယန္ ေဆြးေႏြးပြဲက အပစ္ခတ္ရပ္ေတြနဲ႔ မရပ္ထားတဲ့အဖြဲ႕ေတြအၾကား တူညီတဲ့လမ္းေၾကာင္းနဲ႔ အတူတကြအလုပ္တြဲလုပ္နိုင္မွုအတြက္ေပၚလာခဲ့တဲ့ေဆြးေႏြးပြဲလည္းျဖစ္ပါတယ္။ဒီထက္ပိုၿပီးစုစည္းမွုခိုင္မာဖို႔ဆိုရင္အားလုံးဟာ လမ္းေၾကာင္းတစ္ခုတည္းအေပၚမွာ အတူရွိေနရမွာျဖစ္ပါတယ္။ အပစ္ခတ္ ရပ္စဲေရးလုပ္ၿပီး ကိုယ့္ေဒသဖြံ့ၿဖိဳးေရးအတြက္ကို္ယ္ျပန္လုပ္တာဟာလက္နက္ခ်အရွုံးေပးတာ မဟုတ္သလို အေလၽွာ့ေပးတာလည္း မဟုတ္ပါဘူး။ေဒသဖြံ့ၿဖိဳးမွုနဲ႔အတူ ၊ကိုယ္လူမ်ိဳးစုေတြ ကိုယ့္အရပ္ကိုယ့္ေဒသမွာျပန္ေနနိုင္ဖို႔နဲ႔ကိုယ့္အင္အားကိုယ္ ျပန္တည္ေဆာက္ၾကရမွာ ျဖစ္ပါတယ္။ ၂၁ ပင္လုံမတက္နိုင္ေသးတဲ့ အဖြဲ႕ေတြအေနနဲ႔လည္း အားလုံးတက္ညီလက္ညီသြားနိုင္တဲ့ လမ္းေၾကာင္း သစ္အတြက္ စဥ္းစားသင့္ပါတယ္။ တိုင္းရင္းသားအခြင့္ေရးေတာင္းမဲ့အင္အားစုေတြ ၃ စု ၊ ၄ စုေလာက္ကြဲေနတာဟာ မေကာင္းပါဘူး။အခုလိုတိုက္တြန္းရတာဟာ အားလုံးလမ္းေၾကာင္းတစ္ခု ထဲမွာ ရွိေနရင္နိုင္ငံေရးအရ အခြင့္ေရးေတြလည္း ရလာနိုင္တဲ့အတြက္ျဖစ္ပါတယ္ ။


မၾကာေသးခင္ကပဲ အေမရိကန္ ပိတ္ဆို႔အေရးယူမွုဆန္ရွင္နဲ႔ ပတ္သက္ၿပီးလႊတ္ေတာ္မွာ အဆိုတင္ဖို႔လုပ္တာကို အန္အယ္လ္ဒီ ဦးေဆာင္တဲ့လႊတ္ေတာ္ကေပးမေဆြးေႏြးခဲ့တာၾကည့္ရင္ အန္အယ္လ္ဒီကိုယ္တိုင္လည္းဒီမိုကေရစီလမ္းေၾကာင္းေပၚမွာ ျပည္သူဘက္မွာ ရပ္ေနဆဲဆိုတာသက္ေသျပရာေရာက္ေနပါတယ္ ။


နိုင္ငံတကာအဆင့္မွီတပ္မေတာ္ျဖစ္ခ်င္တယ္ပဲေျပာေျပာအရပ္သားအစိုးရအေနနဲ႔ ယုံမွတ္ ပုံမအပ္ေသးတဲ့ သေဘာလည္းပါပါတယ္။ တစ္ကယ္ေတာ့အခုလို ၿငိမ္းခ်မ္းေရးေဆြးေႏြးပြဲေတြ ေပၚေပါက္ေနခဲ့တာဟာတပ္မေတာ္ဘက္မွာေကာ ၊ တိုင္းရင္းသားလက္နက္ကိုင္ေတြဘက္မွာ ပါႏွစ္ေပါင္းမ်ားစြာ စစ္တိုက္ၿပီးသကာလ အခက္ခဲေတြရွိေနခဲ့တာေၾကာင့္ျဖစ္ပါတယ္။ ေနာက္ၿပီး အခုအစိုးရက ဦးသိန္းစိန္အစိုးရမဟုတ္သလို လူထုကိုယ္စားျပဳမွု ရွိတဲ့ နိုင္ငံတကာက လက္ခံတဲ့ အန္အယ္လ္ဒီအစိုးရျဖစ္ေနတဲ့အတြက္လည္းအခြင့္အလမ္းေကာင္းေတြကေပၚလာနိုင္တဲ့အတြက္ျဖစ္ပါတယ္ ။


အနိမ့္ဆုံး အားလုံးစုစုစည္းစည္းနဲ႔ နိုင္ငံေရးေဆြးေႏြးမွုလမ္းေၾကာင္းေပၚမွာရွိေနၿပီဆိုရင္ နိုင္ငံေရးအရ ေရွ႕တိုးအတူတူေနာက္ဆုတ္အတူတူ တက္ညီလက္ညီသြားနိုင္မွာျဖစ္ပါတယ္။ ဒီမိုကရက္တိုက္ေဇးရွင္းပညာမွာ ေခါင္းကိုင္ဖခင္ျဖစ္တဲ့ပါေမာကၡဂီယာနိုဒီယာကေတာ့ ‘ ဒီမိုကေရစီအေျပာင္းအလဲမွာလက္ေတြ႕မျဖစ္နိုင္တာကေန မစမိပါေစနဲ႔။ အက်ိဳးရလာဒ္ထြက္ဖို႔အခြင့္အလမ္းအေကာင္းဆုံးနယ္ပယ္မွာ အာ႐ုံစိုက္ပါ၊ ဒါက စပါ ‘ လို႔ဆိုပါတယ္ ။